استخراج و بازیابی فلزات گرانبها، بهویژه طلا و نقره، یکی از زمینههای مهم در صنایع معدنی، متالورژی و بازیافت مواد است. در روشهای متداول، سیانید بهعنوان عامل لیچینگ طلا کاربرد گستردهای داشته است؛ بااینحال، نگرانیهای مرتبط با سمیت و مدیریت پسماندهای سیانیدی موجب شده است پژوهشگران به بررسی روشهای جایگزین توجه بیشتری نشان دهند.
یکی از موادی که در این زمینه مورد مطالعه قرار گرفته، تیواوره (Thiourea) است. این ترکیب میتواند در محیط اسیدی و در حضور یک عامل اکسیدکننده، طلا را به شکل کمپلکس محلول وارد فاز آبی کند. همین ویژگی باعث شده است تیواوره در پژوهشهای مربوط به استخراج طلا از سنگ معدن، کنسانترههای معدنی و ضایعات الکترونیکی مورد توجه قرار بگیرد.
بااینحال، استفاده از تیواوره محدودیتهایی نیز دارد؛ از جمله مصرف نسبتاً زیاد ماده در برخی شرایط، تجزیه شیمیایی و دشواری کنترل شرایط فرآیند. بنابراین، ارزیابی این روش باید با درنظرگرفتن همزمان مزایا، محدودیتها، هزینهها و الزامات ایمنی انجام شود.
در این مقاله از شیمی مارت، سازوکار شیمیایی استخراج طلا با تیواوره، کاربرد آن در بازیابی نقره، موارد استفاده در بازیافت ضایعات الکترونیکی و تفاوتهای این روش با سیانید را بررسی میکنیم.
برای آشنایی با مشخصات فنی، ویژگیهای شیمیایی و اطلاعات خرید این ماده، به صفحه محصول تیواوره در شیمی مارت مراجعه کنید و جزئیات محصول را بررسی کنید.
۱. تیواوره چیست و چرا در استخراج فلزات گرانبها کاربرد دارد؟
تیواوره با فرمول شیمیایی **CS(NH₂)₂** یک ترکیب آلی گوگرددار است. این ماده از نظر ساختار شیمیایی به اوره شباهت دارد، اما در ساختار آن اتم گوگرد جایگزین اکسیژن شده است.
وجود اتم گوگرد در ساختار تیواوره اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این اتم میتواند در تشکیل کمپلکس با برخی یونهای فلزی مشارکت کند. این ویژگی در شیمی استخراج فلزات گرانبها اهمیت دارد و امکان تشکیل گونههای محلول از طلا و نقره را در شرایط مشخص فراهم میکند.
در فرآیند استخراج، تیواوره بهعنوان یک عامل کمپلکسکننده یا معرف لیچینگ عمل میکند. به بیان ساده، این ماده به یون فلزی حاصل از اکسیدشدن طلا متصل میشود و کمپلکسی تشکیل میدهد که میتواند در محلول باقی بماند.
این رفتار شیمیایی، اساس استفاده از تیواوره در برخی روشهای هیدرومتالورژی و بازیابی فلزات گرانبهاست.
۲. مکانیسم استخراج طلا با تیواوره
برای درک عملکرد تیواوره در استخراج طلا، باید به دو مرحله اصلی توجه کرد:
– اکسیدشدن طلا و تبدیل آن به گونه یونی؛
– تشکیل کمپلکس محلول میان یون طلا و مولکولهای تیواوره.
طلا در حالت فلزی بهسادگی در بسیاری از محلولهای معمولی حل نمیشود. برای واردکردن آن به فاز محلول، لازم است ابتدا در یک فرآیند اکسایش، الکترون از دست بدهد. سپس یون حاصل با یک عامل کمپلکسکننده واکنش میدهد.
در سامانه تیواوره، کمپلکس کاتیونی طلا با دو مولکول تیواوره تشکیل میشود. واکنش نیمهای مربوط به تشکیل این کمپلکس را میتوان به شکل زیر نمایش داد:
\[
Au + 2CS(NH_2)_2 \rightarrow [Au(CS(NH_2)_2)_2]^+ + e^-
\]
این معادله نشان میدهد که طلا پس از اکسیدشدن، با دو مولکول تیواوره کمپلکس تشکیل میدهد. در نتیجه، طلا میتواند به شکل یک گونه محلول در فاز آبی حضور داشته باشد.
نقش اکسیدکننده در فرآیند
تشکیل کمپلکس طلا–تیواوره بهتنهایی برای انحلال طلا کافی نیست. وجود یک عامل اکسیدکننده برای تبدیل طلای فلزی به یون طلا ضروری است.
یکی از اکسیدکنندههایی که در مطالعات مربوط به لیچینگ طلا با تیواوره بررسی شده، یون آهن سهظرفیتی (Fe³⁺) است. این یون با دریافت الکترون به آهن دوظرفیتی (Fe²⁺) تبدیل میشود.
واکنش کلی را میتوان به صورت زیر نوشت:
\[
Au + 2CS(NH_2)_2 + Fe^{3+}
\rightarrow [Au(CS(NH_2)_2)_2]^+ + Fe^{2+}
\]
در این سامانه، آهن سهظرفیتی نقش اکسیدکننده را ایفا میکند و تیواوره با تشکیل کمپلکس، به پایدارشدن طلا در محلول کمک میکند.
محیط اسیدی نیز از عوامل مهم این فرآیند است. رفتار شیمیایی تیواوره، پایداری کمپلکس طلا و سرعت واکنشها به عواملی مانند اسیدیته، پتانسیل اکسایش و کاهش، نوع اکسیدکننده و ترکیب کانیشناسی ماده اولیه وابسته است.
بنابراین، نمیتوان یک شرایط عملیاتی ثابت را برای همه سنگهای معدنی یا انواع ضایعات حاوی طلا مناسب دانست.
۳. نقش تجزیه تیواوره و تشکیل فرمآمیدین دیسولفید
یکی از موضوعات مهم در استفاده از تیواوره برای استخراج طلا، پایداری شیمیایی آن در محیط واکنش است.
تیواوره در حضور عوامل اکسیدکننده میتواند اکسید شود و محصولاتی از جمله **فرمآمیدین دیسولفید (Formamidine Disulfide)** تشکیل دهد. این ترکیب در شیمی سامانه تیواوره نقش مهمی دارد و میتواند در فرآیند اکسایش و انحلال طلا مشارکت کند.
بااینحال، ادامه واکنشهای اکسایشی ممکن است باعث تجزیه بیشتر مواد فعال و تشکیل محصولات جانبی شود.
این مسئله از دو جهت اهمیت دارد:
1. بخشی از تیواوره مصرف میشود، بدون آنکه مستقیماً در تشکیل کمپلکس طلا مشارکت کند.
2. محصولات حاصل از تجزیه میتوانند بر سطح ذرات طلا و سرعت انحلال آن تأثیر بگذارند.
برای مثال، تشکیل گوگرد عنصری در برخی شرایط میتواند به ایجاد لایهای روی سطح ذرات طلا منجر شود. چنین لایهای ممکن است تماس محلول لیچینگ با سطح فلز را محدود کند و در نتیجه سرعت انحلال را کاهش دهد.
همچنین حضور برخی کانیهای سولفیدی، بهخصوص در مواد معدنی پیچیده، میتواند بر واکنشهای اکسایش و پایداری تیواوره اثر بگذارد.
به همین دلیل، کنترل مصرف تیواوره و جلوگیری از تجزیه غیرضروری آن از چالشهای مهم این روش محسوب میشود.
۴. کاربرد تیواوره در استخراج و بازیابی نقره
تیواوره علاوه بر طلا، در مطالعات مربوط به بازیابی نقره نیز مورد توجه قرار گرفته است.
نقره میتواند در شرایط مناسب با تیواوره کمپلکسهای محلول تشکیل دهد. در این فرآیند، نقره از سطح فلز یا ترکیبات حاوی آن وارد محلول میشود و سپس میتوان آن را در مراحل بعدی از محلول بازیابی کرد.
کاربرد تیواوره در بازیابی نقره را میتوان در چند زمینه بررسی کرد:
– فرآوری برخی مواد معدنی حاوی نقره؛
– بازیابی نقره از پسماندهای صنعتی؛
– فرآوری مواد ثانویه و ضایعات فلزی؛
– برخی فرآیندهای بازیافت قطعات و تجهیزات الکترونیکی.
البته میزان انحلال نقره به شکل شیمیایی آن، ترکیب ماده اولیه، حضور سایر فلزات و شرایط محلول بستگی دارد. بنابراین، عملکرد تیواوره در بازیابی نقره نیز باید برای هر خوراک بهصورت جداگانه ارزیابی شود.
۵. استخراج طلا از ضایعات الکترونیکی با تیواوره
یکی از زمینههای مهم تحقیقاتی برای استفاده از تیواوره، بازیابی طلا از ضایعات تجهیزات الکترونیکی است.
بردهای مدار چاپی، قطعات مخابراتی، اتصالات الکتریکی و برخی تجهیزات الکترونیکی قدیمی ممکن است حاوی مقادیر مختلفی از طلا باشند. اگرچه مقدار طلا در هر قطعه معمولاً محدود است، جمعآوری و فرآوری حجم زیادی از این مواد میتواند از نظر اقتصادی و زیستمحیطی اهمیت داشته باشد.

بازیابی طلا از ضایعات الکترونیکی معمولاً به چند مرحله وابسته است:
آمادهسازی و جداسازی اولیه
در مرحله نخست، مواد الکترونیکی باید جمعآوری، دستهبندی و برای فرآوری آماده شوند. هدف این مرحله، جداسازی بخشهای مختلف و کاهش ورود مواد غیرضروری به فرآیند بازیابی است.
پیشفرآوری مواد
ضایعات الکترونیکی ممکن است حاوی مس، قلع، نیکل، آهن و سایر فلزات باشند. حضور این عناصر میتواند بر عملکرد محلول لیچینگ تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، در برخی فرآیندها از مراحل پیشفرآوری برای کاهش یا جداسازی بخشی از فلزات پایه استفاده میشود.
انحلال طلا
پس از آمادهسازی خوراک، مرحله لیچینگ انجام میشود. در روش مبتنی بر تیواوره، طلا در محیط مناسب اکسید میشود و به شکل کمپلکس محلول طلا–تیواوره وارد فاز آبی میشود.
جداسازی و بازیابی طلا
پس از انتقال طلا به محلول، لازم است آن را از سایر اجزای موجود جدا کرد. روش انتخابی به ترکیب محلول، غلظت طلا و ناخالصیهای همراه بستگی دارد.
در نهایت، طلا باید به شکلی قابل جمعآوری و استفاده مجدد تبدیل شود.
مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در نشریه *Journal of Sustainable Metallurgy* با عنوان «Thiourea Leaching: An Update on a Sustainable Approach for Gold Recovery from E-waste» به بررسی کاربرد تیواوره در بازیابی طلا از ضایعات الکترونیکی و محدودیتهای این روش پرداخته است.
این پژوهش نشان میدهد که تیواوره از نظر علمی ظرفیت استفاده در بازیافت منابع ثانویه را دارد، اما مصرف بالای معرف و تجزیه آن همچنان از موانع مهم توسعه صنعتی این فناوری است.
۶. روشهای بازیابی طلا از محلول تیواوره
پس از انحلال طلا، فلز گرانبها در محلول حضور دارد و باید از فاز آبی جدا شود. انتخاب روش بازیابی به ویژگیهای محلول و شرایط فرآیند بستگی دارد.
چند روش مورد بررسی در این زمینه عبارتاند از:
الکترووینینگ (Electrowinning)
در روش الکترووینینگ، از جریان الکتریکی برای رسوبدادن فلز از محلول استفاده میشود. در صورت مناسببودن ترکیب محلول و شرایط الکتروشیمیایی، میتوان از این روش برای بازیابی فلزات محلول استفاده کرد.
جذب سطحی
در روش جذب سطحی، یک ماده جاذب برای جذب گونههای فلزی از محلول به کار میرود. نوع جاذب و میزان انتخابپذیری آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا محلول حاصل از لیچینگ ممکن است حاوی چندین یون فلزی و ترکیب شیمیایی مختلف باشد.
تبادل یونی
رزینهای تبادل یونی میتوانند برای جداسازی انتخابی برخی گونههای فلزی از محلول استفاده شوند. عملکرد آنها به نوع رزین، ساختار کمپلکس فلزی و ترکیب محلول بستگی دارد.
رسوبدهی شیمیایی
در برخی سامانهها، با تغییر شرایط شیمیایی محلول میتوان فلز را از حالت محلول خارج کرد. انتخاب عامل رسوبدهنده باید با توجه به ترکیب محلول و هدف فرآیند انجام شود.
نکته مهم این است که هیچیک از این روشها برای تمام محلولهای تیواوره بهصورت یکسان قابل استفاده نیستند. طراحی مرحله بازیابی باید با آزمایش و بررسی ترکیب واقعی محلول انجام شود.
۷. مقایسه استخراج طلا با تیواوره و سیانید
سیانید سالهاست که بهعنوان یکی از معرفهای اصلی در استخراج طلا مورد استفاده قرار میگیرد. تیواوره نیز بهعنوان یکی از گزینههای جایگزین در پژوهشهای هیدرومتالورژی بررسی شده است.
اما مقایسه این دو ماده باید بر اساس مجموعهای از معیارهای فنی، اقتصادی و ایمنی انجام شود.
| معیار مقایسه | تیواوره | سیانید |
|---|---|---|
| محیط معمول فرآیند | اسیدی | قلیایی |
| نوع کمپلکس طلا | کمپلکس کاتیونی طلا–تیواوره | کمپلکس آنیونی طلا–سیانید |
| سرعت انحلال | در برخی شرایط سریع | وابسته به شرایط و نوع خوراک |
| پایداری معرف | مستعد اکسایش و تجزیه | وابسته به شرایط شیمیایی محلول |
| مصرف معرف | ممکن است بالا باشد | وابسته به خوراک و شرایط فرآیند |
| سابقه صنعتی | کاربرد محدودتر | سابقه صنعتی گسترده |
| ملاحظات ایمنی | نیازمند کنترل مواجهه و پسماند | دارای سمیت شدید و نیازمند مدیریت سختگیرانه |
آیا تیواوره جایگزین مناسبی برای سیانید است؟
پاسخ به این پرسش به نوع ماده اولیه و شرایط فرآوری بستگی دارد.
تیواوره در برخی شرایط میتواند سرعت انحلال بالایی داشته باشد و به دلیل امکان انجام فرآیند در محیط اسیدی، از نظر فنی گزینه قابل بررسی برای بعضی خوراکها باشد.
بااینحال، مصرف بالای تیواوره در برخی سامانهها، هزینه معرف، تجزیه شیمیایی و نیاز به توسعه روشهای بازیابی فلز از محلول، استفاده گسترده صنعتی از آن را محدود کرده است.
از سوی دیگر، نباید تصور کرد که تیواوره مادهای بیخطر است. این ترکیب دارای مخاطرات بهداشتی و زیستمحیطی است و در ارزیابیهای ایمنی، خطرات مزمن آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین، تیواوره را بهتر است یک گزینه جایگزین قابل بررسی در شرایط مشخص بدانیم، نه جایگزینی قطعی و بدون محدودیت برای سیانید.

۸. مهمترین مزایای استفاده از تیواوره در استخراج فلزات گرانبها
با وجود محدودیتهای موجود، تیواوره ویژگیهایی دارد که باعث شده است همچنان در پژوهشهای استخراج و بازیابی طلا و نقره مورد توجه قرار گیرد.
1. امکان انجام لیچینگ در محیط اسیدی
یکی از ویژگیهای مهم این روش، امکان تشکیل کمپلکس طلا–تیواوره در محیط اسیدی است. این موضوع از نظر انتخاب مسیر فرآوری و بررسی مواد اولیه مختلف اهمیت دارد.
2. سرعت انحلال بالا در برخی شرایط
مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که در شرایط مناسب، انحلال طلا با تیواوره میتواند با سرعت قابل توجهی انجام شود. البته این نتیجه به نوع خوراک و شرایط شیمیایی وابسته است.
۳. قابلیت بررسی برای منابع ثانویه
ضایعات الکترونیکی و برخی پسماندهای صنعتی از جمله منابعی هستند که امکان بازیابی طلا از آنها با استفاده از روشهای مبتنی بر تیواوره بررسی شده است.
4. تشکیل کمپلکس محلول با فلزات گرانبها
توانایی تشکیل کمپلکس با طلا و نقره، مبنای شیمیایی استفاده از این ماده در فرآیندهای هیدرومتالورژی است.
۹. محدودیتها و چالشهای استخراج طلا با تیواوره
برای ارزیابی واقعبینانه این فناوری، باید محدودیتهای آن را نیز در نظر گرفت.
مصرف بالای تیواوره: یکی از مهمترین چالشها، مصرف ماده در واکنشهای جانبی و اکسایشهای ناخواسته است. این موضوع میتواند هزینه فرآیند را افزایش دهد.
تجزیه شیمیایی: تیواوره در محیط اکسیدکننده ممکن است به ترکیبات دیگری تبدیل شود. کنترل این واکنشها برای حفظ عملکرد محلول اهمیت دارد.
تأثیر کانیهای همراه: کانیهایی مانند پیریت و برخی سولفیدهای فلزی میتوانند پایداری تیواوره را کاهش دهند و بر میزان مصرف آن تأثیر بگذارند.
پیچیدگی بازیابی فلز: پس از انحلال طلا، جداسازی انتخابی آن از محلول و سایر فلزات به طراحی مرحله بازیابی نیاز دارد.
هزینه و مقیاسپذیری: مناسببودن روش در مقیاس آزمایشگاهی لزوماً به معنای اقتصادیبودن آن در مقیاس صنعتی نیست. هزینه معرف، مصرف مواد، تجهیزات، تصفیه پساب و بازیابی فلز باید در یک ارزیابی جامع بررسی شوند.
۱۰. نکات ایمنی و زیستمحیطی در استفاده از تیواوره
تیواوره نباید بهعنوان مادهای بیخطر یا فاقد اثرات زیستمحیطی معرفی شود. این ترکیب در طبقهبندیهای ایمنی دارای مخاطراتی است و مواجهه با آن باید بر اساس برگه اطلاعات ایمنی ماده (SDS) و مقررات محل کار مدیریت شود.
در فرآیندهای صنعتی و آزمایشگاهی، رعایت موارد زیر اهمیت دارد:
– استفاده از تجهیزات حفاظت فردی متناسب با ارزیابی ریسک؛
– جلوگیری از تماس مستقیم ماده با پوست و چشم؛
– کنترل گردوغبار و جلوگیری از استنشاق آن؛
– نگهداری ماده در شرایط توصیهشده توسط تأمینکننده؛
– جمعآوری و دفع اصولی محلولهای مصرفشده و پسماندهای حاوی فلزات؛
– جلوگیری از تخلیه مستقیم محلولهای فرآیندی به محیط زیست.
همچنین، اسیدیبودن محیط فرآیند و حضور اکسیدکنندهها میتواند خطرات عملیاتی دیگری ایجاد کند. به همین دلیل، انتخاب روش فرآوری و طراحی تجهیزات باید توسط متخصصان متالورژی و ایمنی صنعتی انجام شود.
۱۱. آینده استفاده از تیواوره در صنعت بازیابی طلا و نقره
افزایش حجم ضایعات الکترونیکی و اهمیت بازیافت فلزات ارزشمند، ضرورت توسعه روشهای جدید بازیابی را بیشتر کرده است.
در این میان، تیواوره همچنان یکی از مواد مورد بررسی در پژوهشهای استخراج غیرسیانیدی طلا و نقره محسوب میشود.
بخش مهمی از تحقیقات جدید بر کاهش مصرف تیواوره، افزایش پایداری محلول، کنترل واکنشهای جانبی و بهبود روشهای بازیابی فلز متمرکز است.
همچنین بررسی ترکیب تیواوره با سایر معرفها و استفاده از فرآیندهای چندمرحلهای میتواند در برخی شرایط به بهبود عملکرد سیستم کمک کند.
بااینحال، برای توسعه صنعتی این فناوری باید سه موضوع بهصورت همزمان حل شود: عملکرد فنی مناسب، توجیه اقتصادی و مدیریت ایمن مواد و پسماندها.
جمعبندی
تیواوره یکی از معرفهای شیمیایی مورد مطالعه در استخراج و بازیابی طلا و نقره است. این ماده در محیط اسیدی و در حضور اکسیدکننده مناسب میتواند با طلا کمپلکس محلول تشکیل دهد و امکان انتقال فلز به فاز آبی را فراهم کند.
کاربرد آن در بازیابی طلا از برخی سنگهای معدنی و ضایعات الکترونیکی، از زمینههای مهم تحقیقاتی در هیدرومتالورژی است. بااینحال، مصرف بالای ماده، تجزیه شیمیایی، تأثیر کانیهای همراه و دشواریهای مرحله بازیابی از محدودیتهای مهم این روش هستند.
در نتیجه، انتخاب تیواوره برای یک فرآیند صنعتی باید بر پایه آزمایشهای تخصصی، بررسی ویژگیهای خوراک، محاسبه هزینهها و ارزیابی ایمنی و زیستمحیطی انجام شود.
برای آشنایی بیشتر با مشخصات شیمیایی و اطلاعات محصول، میتوانید صفحه **[تیواوره در شیمی مارت](https://shimimart.com/product/tivaureh/)** را مشاهده کنید.
پرسشهای متداول
۱. تیواوره چگونه باعث استخراج طلا میشود؟
تیواوره در محیط اسیدی و در حضور یک عامل اکسیدکننده، مانند یون آهن سهظرفیتی، به انحلال طلا کمک میکند. طلا پس از اکسیدشدن با مولکولهای تیواوره کمپلکس محلول تشکیل میدهد و وارد فاز آبی میشود.
۲. آیا از تیواوره برای استخراج نقره نیز استفاده میشود؟
بله. تیواوره میتواند با نقره نیز کمپلکسهای محلول تشکیل دهد و در برخی روشهای بازیابی نقره از منابع معدنی و ثانویه مورد بررسی قرار گرفته است.
۳. آیا تیواوره جایگزین سیانید در استخراج طلاست؟
تیواوره یکی از گزینههای جایگزین سیانید است که در پژوهشهای استخراج طلا بررسی شده است؛ اما به دلیل مصرف معرف، تجزیه شیمیایی و محدودیتهای اقتصادی و عملیاتی، هنوز جایگزین عمومی و قطعی سیانید محسوب نمیشود.
۴. مهمترین عامل مؤثر بر عملکرد تیواوره در استخراج طلا چیست؟
ترکیب کانیشناسی خوراک، اسیدیته محلول، پتانسیل اکسایش و کاهش، نوع و مقدار اکسیدکننده و پایداری تیواوره از عوامل مهم مؤثر بر عملکرد این فرآیند هستند.
۵. آیا تیواوره برای بازیافت طلا از بردهای الکترونیکی کاربرد دارد؟
بله. استفاده از تیواوره برای بازیابی طلا از ضایعات الکترونیکی در مطالعات علمی بررسی شده است. بااینحال، وجود فلزات پایه و ترکیبات مختلف در این ضایعات، انتخاب روش پیشفرآوری و شرایط مناسب را ضروری میکند.
۶. مهمترین محدودیت استخراج طلا با تیواوره چیست؟
مصرف نسبتاً بالای تیواوره بر اثر واکنشهای جانبی و تجزیه شیمیایی، یکی از مهمترین موانع اقتصادی و صنعتی این روش است.
—
منابع علمی برای مطالعه بیشتر
. Ray et al. (2022), Thiourea Leaching: An Update on a Sustainable Approach for Gold Recovery from E-waste, Journal of Sustainable Metallurgy.
مشاهده مقاله علمی
2. Borda & Torres (2022), Prospects for thiourea as a leaching agent in Colombian gold small-scale mining: A comprehensive review.
مشاهده مقاله
3. Preliminary Study on Gold Recovery from High Grade E-Waste by Thiourea Leaching and Electrowinning.
مشاهده پژوهش
4. PubChem – Thiourea: مشخصات شیمیایی و طبقهبندی خطرات.
مشاهده اطلاعات ایمنی