شیرینکننده مصنوعی چیست؟
شیرینکننده مصنوعی (Artificial Sweetener) نوعی افزودنی غذایی است که به منظور ایجاد حس شیرینی در مواد غذایی و نوشیدنیها استفاده میشود، اما بر خلاف شکر (ساکارز)، یا کالری بسیار ناچیزی دارد یا اصلاً کالری ندارد.
این ترکیبات به صورت صنعتی و در实验室 (آزمایشگاه) ساخته میشوند و معمولاً منشأ طبیعی (مانند گیاهان) ندارند، یا اگر هم داشته باشند، به طور گستردهای پردازش و تغییر شیمیایی میشوند.
شیمی مارت واردکننده مستقیم انواع شیرین کننده مصنوعی از کشور چین است, جهت خرید با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
شیرینکنندههای مصنوعی (Artificial Sweeteners)
این گروه به صورت مصنوعی ساخته میشوند و معمولاً کالری ندارند یا کالری آنها ناچیز است. آنها بسیار شیرینتر از شکر هستند، بنابراین مقدار بسیار کمی از آنها استفاده میشود.
-
آسپارتام (Aspartame)
-
نامهای تجاری: نوت拉 (NutraSweet)، ایکوال (Equal)
-
میزان شیرینی: حدود ۲۰۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
کاربرد: در نوشابههای رژیمی (دایت)، آدامس، دسرها و به صورت بستهای در قهوه و چای استفاده میشود. در برابر حرارت مقاوم نیست، بنابراین برای پخت و پز مناسب نیست.
-
-
سوکرالوز (Sucralose)
-
نام تجاری: اسپلندا (Splenda)
-
میزان شیرینی: حدود ۶۰۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
کاربرد: به دلیل مقاومت در برابر حرارت، برای پخت و پز و شیرینکردن نوشیدنیهای داغ بسیار محبوب است.
-
-
ساخارین (Saccharin)
-
نامهای تجاری: Sweet’N Low، Sweet Twin
-
میزان شیرینی: حدود ۲۰۰-۷۰۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
کاربرد: سدیم ساخارین یکی از قدیمیترین شیرینکنندههاست.سدیم ساخارین در خمیردندان در نوشابهها، آدامس و به صورت قرص استفاده میشود.
-
-
آسه سولفام پتاسیم (Acesulfame Potassium)
-
نامهای تجاری: Sunett، Sweet One
-
میزان شیرینی: حدود ۲۰۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
کاربرد: اغلب با سایر شیرینکنندهها ترکیب میشود تا طعم بهتری ایجاد کند. در نوشابهها، آبنبات و دسرهای منجمد یافت میشود و در برابر حرارت مقاوم است.
-
-
نئوتام (Neotame)
-
نام تجاری: Newtame
-
میزان شیرینی: حدود ۷۰۰۰-۱۳۰۰۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
کاربرد: بسیار شبیه به آسپارتام است اما به دلیل ساختار شیمیایی متفاوت، متابولیزه شدن آن متفاوت است و برای افراد مبتلا به فنیل کتونوریا (PKU) بیخطر است. در برخی محصولات پخته شده و نوشیدنیها استفاده میشود.
-
-
ادوانتام (Advantame)
-
میزان شیرینی: حدود ۲۰۰۰۰ برابر شیرینتر از شکر (یکی از قویترین شیرینکنندهها).
-
کاربرد: از مشتقات آسپارتام است اما به دلیل قدرت بسیار بالا، مقدار استفاده بسیار ناچیز است و برای پخت و پز و محصولات غذایی مختلف تایید شده است.
-

سایر شیرینکنندههای کمکالری (که مصنوعی محسوب نمیشوند)
این گروه معمولاً از منابع طبیعی (میوهها یا گیاهان) به دست میآیند اما برای استفاده تجاری فراوری میشوند.
-
استویا (Stevia)
-
منبع: برگهای گیاه استویا.
-
نامهای تجاری: Truvia، Pure Via
-
میزان شیرینی: ۲۰۰-۴۰۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
ویژگی: یک شیرینکننده طبیعی با کالری صفر است.
-
-
شیرینکنندههای الکلی (Sugar Alcohols)
-
مثالها: سوربیتول (Sorbitol)، مانیتول (Mannitol)، زایلیتول (Xylitol)، اریتریتول (Erythritol)
-
منبع: به طور طبیعی در برخی میوهها یافت میشوند اما برای مصارف صنعتی از قندهای دیگر تولید میشوند.
-
ویژگی: کالری کمتری نسبت به شکر دارند و باعث افزایش ناگهانی قند خون نمیشوند. عارضه رایج آنها ایجاد نفخ و مشکلات گوارشی در مصرف زیاد است.
-
-
مونک فروت (میوه راهب) – Monk Fruit Extract
-
منبع: یک میوه بومی جنوب چین.
-
میزان شیرینی: ۱۰۰-۲۵۰ برابر شیرینتر از شکر.
-
ویژگی: کالری صفر دارد و به عنوان یک شیرینکننده طبیعی شناخته میشود.
-
ویژگیهای کلیدی شیرینکنندههای مصنوعی:
-
قدرت شیرینی بسیار بالا: این شیرینکنندهها اغلب صدها تا هزاران برابر شیرینتر از شکر معمولی (ساکارز) هستند. به عنوان مثال، “ادوانتام” تا ۲۰,۰۰۰ برابر شیرینتر از شکر است. به همین دلیل، مقدار بسیار کمی از آنها برای شیرین کردن یک محصول کافی است.
-
کالری ناچیز یا صفر: از آنجایی که مقدار استفاده از آنها بسیار کم است، practically (عملاً) هیچ کالری به غذا اضافه نمیکنند.
-
عدم تأثیر بر قند خون: بدن انسان معمولاً این مواد را متابولیزه یا جذب نمیکند و آنها را بدون تغییر دفع میکند. به همین دلیل، برای افراد دیابتی که باید مصرف کربوهیدرات و قند را مدیریت کنند، گزینه مناسبی به شمار میروند.
-
فاقد پوسیدگی دندان: بر خلاف شکر، باکتریهای دهان نمیتوانند از این شیرینکنندهها به عنوان منبع غذایی استفاده کنند، بنابراین سبب پوسیدگی دندان نمیشوند.
دلایل اصلی استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی:
-
تولید محصولات “رژیمی”، “کمکالری” یا “بدون قند”: مانند نوشابههای رژیمی، آدامس بدون قند، دسرهای کمکالری و…
-
مدیریت وزن: کمک به کاهش مصرف کلی کالری و کربوهیدرات.
-
کنترل قند خون: برای افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که میخواهند از افزایش ناگهانی قند خون جلوگیری کنند.
-
کاهش هزینهها: از آنجایی که قدرت شیرینی بسیار بالایی دارند، در مقایسه با شکر، از نظر اقتصادی ممکن است مقرون بهصرفه باشند.
-
افزایش ماندگاری: در برخی محصولات، به حفظ طعم و تازگی کمک میکنند.
تفاوت با سایر شیرینکنندهها:
-
شیرینکنندههای طبیعی: مانند شکر، عسل، شیره افرا و … که منشأ طبیعی دارند و کالری قابل توجهی نیز تأمین میکنند.
-
شیرینکنندههای مشتق شده از طبیعت: مانند استویا (از برگ گیاه استویا) و مونک فروت (از میوه راهب). این گروه اگرچه طبیعی هستند اما تحت فرآیندهای صنعتی قرار میگیرند و در دستهبندی مجزایی قرار میگیرند.
-
شیرینکنندههای الکلی (Sugar Alcohols): مانند سوربیتول و زایلیتول. این گروه کالری کمتری نسبت به شکر دارند و کاملاً مصنوعی محسوب نمیشوند، اما ممکن است در برخی افراد باعث مشکلات گوارشی شوند.

شواهد فزایندهای وجود دارد که نشان میدهد شیرینکنندههای مصنوعی ممکن است با بیماریهای قلبی و سایر خطرات احتمالی سلامتی مرتبط باشند. دانشمندان میگویند این یافتهها قطعی نیستند، با این حال، برخی از محققان برجسته خواستار آزمایشهای بالینی با طراحی بهتر برای بررسی اثرات طولانیمدت جایگزینهای قند بر سلامتی هستند.
به همین دلیل است که محققان در آزمایشهای جداگانه به طور فعال در تلاشند تا درک واضحتری از چگونگی تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر سطح گلوکز خون، سلامت میکروبیوم روده و سیستم قلبی عروقی به دست آورند. برخی از مطالعات شروع به مقایسه جایگزینها با یکدیگر کردهاند، در حالی که برخی دیگر امیدوارند بدانند که چگونه آنها در مقایسه با شکر بر بدن تأثیر میگذارند.
در حال حاضر، برای مصرفکنندگان دشوار است که تعیین کنند کدام جایگزین قند کمترین خطرات سلامتی را دارد. بیشتر تحقیقات مشاهدهای است، به این معنی که علت و معلول را اثبات نمیکند. در برخی موارد، محققان افرادی را که شیرینکنندههای غیرقندی مصرف میکردند، بررسی کردند، میزان بروز برخی خطرات سلامتی مانند حملات قلبی یا دیابت را در آنها تجزیه و تحلیل کردند و سپس ارتباط بین این دو را مشاهده کردند.
تمام جایگزینهای پرمصرف مانند ساخارین، آسپارتام، سوکرالوز، استویا، زایلیتول و اریتریتول توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شدهاند. آنها در محصولات بیشماری از جمله نوشیدنیهای ورزشی، شکلاتهای انرژیزا، ماست، غلات، نوشیدنیها، آبنباتها، محصولات پختهشده و شربتها یافت میشوند.
دکتر داریوش مظفریان، متخصص قلب و استاد علوم و سیاست تغذیه در دانشگاه تافتس، حتی با وجود تأیید FDA، گفت: «همه آنها بهطور بالقوه نگرانکننده هستند و همگی بهخوبی بررسی نشدهاند.»
در تحقیقات اخیر، دکتر استنلی هازن، متخصص قلب در کلینیک کلیولند، دریافت که غلظت بالای شیرینکنندههای الکلی قند، زایلیتول و اریتریتول، ممکن است باعث شود پلاکتهای خون چسبندهتر و مستعد لخته شدن شوند و در نتیجه خطر حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش دهند. هازن گفت، این پدیده مشابه اتفاقی است که در کلسترول بالا میافتد. اگر لختهها به اندازه کافی بزرگ شوند، میتوانند جریان خون را از طریق رگها و شریانهای حیاتی مسدود کنند.
برخی از کارشناسان میگویند به جای تلاش برای مشخص کردن ایمنترین شیرینکننده غیرقندی، باید مطالعات بهتری انجام شود تا مشخص شود که آیا اصلاً جایگزینی شکر فایدهای دارد یا خیر.
پس از انتشار تحقیقاتی که ارتباطی بین اریتریتول و افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی پیدا کرد، هازن و همکارانش اولین آزمایش رو در رو را روی انسان انجام دادند که اثرات مصرف اریتریتول در مقابل شکر را بر پلاکتهای خون که لخته شدن را کنترل میکنند، مقایسه میکرد. نتایج آن مطالعه در انتظار انتشار است.
در همین حال، واسانتی مالک، استادیار علوم تغذیه در دانشگاه تورنتو، در حال انجام مطالعهای روی بیش از ۵۰۰ نفر است که به طور مستقیم اثرات سلامتی نوشیدن نوشیدنیهای شیرینشده با شکر، شیرینکنندههای بدون کالری یا آب را مقایسه میکند. مالک و همکارانش قصد دارند چاقی و سلامت قلب را در طول زمان اندازهگیری کنند.
در ویرجینیا تک، والیسا هدریک، متخصص تغذیه ثبتشده، با مؤسسات ملی بهداشت در مطالعه دیگری همکاری میکند که اثرات چهار شیرینکننده مصنوعی مختلف را در مقابل شکر بر سطح گلوکز خون و سلامت میکروبیوم روده مقایسه میکند. این مطالعه که بر روی افراد مبتلا به پیشدیابت تمرکز دارد، یک آزمایش تغذیه کنترلشده است، به این معنی که شرکتکنندگان فقط وعدههای غذایی را که NIH به آنها میدهد، میخورند و نه بیشتر.
هدریک گفت، این مهم است، زیرا یکی از نگرانیهای رو به رشد در مورد شیرینکنندههای غیرقندی این است که این محصولات مغز را به گونهای فریب میدهند که هوس قند را افزایش میدهند. در نتیجه، افراد ممکن است در طول روز قند بیشتری بخورند و قند خون خود را به شدت افزایش دهند.
با یک مطالعه کنترلشده، محققان میتوانند پاسخ دهند که آیا خود شیرینکنندهها قند خون را مستقیماً افزایش میدهند – نه قندی که افراد میتوانند بعداً بخورند.
محدودیتهای مطالعات شیرینکنندهها
مالک گفت، یک سوگیری تحقیقاتی به نام علیت معکوس میتواند نتیجهگیری قاطع از مطالعات قبلی را دشوار کند.
مالک گفت، افراد اغلب رژیم غذایی خود را پس از شروع ابتلا به دیابت یا افزایش وزن تغییر میدهند. این افراد، به طور کلی، به احتمال زیاد از شیرینکنندههای قندی به شیرینکنندههای غیرقندی روی میآورند. اینجاست که علیت معکوس وارد عمل میشود.
او گفت: “شما یک ارتباط کاذب بین مصرف شیرینکنندههای غیرقندی و خطر ابتلا به دیابت دریافت میکنید.” یعنی، دادهها در نهایت نشان میدهند که این شیرینکنندهها باعث مشکلات سلامتی میشوند که از قبل وجود داشتهاند.
بسیاری از مطالعات همچنین به گزارش افراد مبنی بر اینکه آیا جایگزینهای غیرقندی مصرف کردهاند یا خیر، متکی هستند که میتواند غیرقابل اعتماد باشد. نامهایی مانند زایلیتول میتوانند در فهرست طولانی از مواد تشکیلدهنده مدفون شوند.
در همین حال، مطالعات دیگر – مانند مطالعات هازن روی اریتریتول و زایلیتول – ممکن است مستقیماً بر آنچه در بدن پس از مصرف یکی از این شیرینکنندهها اتفاق میافتد تمرکز کنند، اما آنها تمایل دارند تعداد کمی از افراد را ثبتنام کرده و آنها را فقط برای مدت کوتاهی پیگیری کنند.
دکتر میشل پرلمن، متخصص گوارش و مدیرعامل و یکی از بنیانگذاران موسسه پرایم در میامی، گفت: «تفسیر بسیاری از این مطالعات واقعاً دشوار است. و مشکل این است که هیچ آزمایش رو در رو بین افرادی که شکلات تختهای میخورند و زایلیتول وجود ندارد، بنابراین من نمیتوانم هیچ اظهار نظر قطعی در مورد توصیه یکی از آنها یا دیگری داشته باشم.»
هدریک و مالک هر دو امیدوارند نتایج مطالعات مربوطه خود را در چند سال آینده به اشتراک بگذارند.
مالک گفت: «ما در کنار تحقیقات مشاهدهای دقیقتر، به علم تجربی نیاز داریم.» «آزمایشهایی در حال انجام است و فکر میکنم در پنج سال آینده در مورد این موضوع شفافیت بیشتری خواهیم داشت. ما هنوز کاملاً به آن مرحله نرسیدهایم.»
شورای کنترل کالری، یک گروه تجاری صنعتی که نماینده بیش از دو دوجین تولیدکننده شیرینکننده است، در بیانیهای اعلام کرد مطالعاتی که شیرینکنندههای جایگزین را به خطرات سلامتی مرتبط میکنند، مبتنی بر تحقیقات ناقص هستند و این محصولات بیخطر هستند.
کارلا ساندرز، رئیس این گروه تجاری، در این بیانیه گفت: «توجیه تحقیقات ناقص برای کسانی که به دنبال شیرینکنندههای جایگزین برای کاهش مصرف کلی قند هستند و همچنین میلیونها نفری که از آن به عنوان ابزاری برای مدیریت شرایط سلامتی خود، از جمله چاقی و دیابت، استفاده میکنند، غیرمسئولانه است.»
چرا دانستن جایگزین قند مهم است
بیشتر غذاهای کمکالری و بدون قند حاوی حداقل یک جایگزین قند هستند و بسیاری از آنها حاوی چندین جایگزین هستند. این محصولات به ویژه در ایالات متحده محبوبیت بیشتری پیدا میکنند. تحقیقات بازار نشان میدهد که تا سال ۲۰۳۳، جایگزینهای قند میتوانند بیش از ۲۸.۵۷ میلیارد دلار ارزش داشته باشند.
مظفریان گفت: «آنها همه جا هستند. و به دلیل وسواس مردم در اجتناب از مصرف قند، در حال افزایش هستند.»
مظفریان گفت که این شیرینکنندهها پس از تغییرات در الزامات برچسبگذاری مواد غذایی ایالات متحده در سال ۲۰۱۶، محبوبیت زیادی پیدا کردند.
این تغییر تولیدکنندگان را ملزم میکرد که قندهای افزوده را در یک خط جداگانه زیر کل قندها فهرست کنند. ایده این بود که به مصرفکنندگان کمک شود بین غذاهایی با قندهای طبیعی، مانند میوه و ماست یونانی ساده، و غذاهایی که قندهای مخلوط دارند، تمایز قائل شوند.
او گفت: «اکنون، صنایع غذایی انگیزه زیادی دارند تا تعداد «قندهای افزوده» را تا حد امکان کم کنند. بنابراین شما این ترکیبات را در همه چیز میبینید، و ما هنوز اطلاعات کافی در مورد آنها نداریم.»
برخی از محصولات بر اساس اینکه از منابع طبیعی گرفته شدهاند یا از نظر شیمیایی مهندسی شدهاند، به عنوان «شیرینکنندههای مصنوعی» یا «شیرینکنندههای طبیعی» برچسبگذاری میشوند.
دکتر ماریا کارولینا دلگادو-للیور، متخصص قلب در دانشگاه میامی، گفت که حتی شیرینکنندههای طبیعی نیز تحت فرآیندهای شیمیایی سنگین قرار میگیرند.
به عنوان مثال، استویا از عصاره گیاه استویای فرآوری شده به دست میآید، شیرینکننده میوه مانک از فرآوری یک ماده شیمیایی در یک میوه کدو مانند که در چین رشد میکند، به دست میآید و سوکرالوز طبق گفته FDA، یک نسخه شیمیایی تغییر یافته از شکر است که حدود ۶۰۰ برابر شیرینتر است.
آسپارتام و ساخارین از ترکیبات ساخته شده توسط انسان از اسیدهای آمینه و مواد شیمیایی هستند.
هازن از کلینیک کلیولند گفت، بسیاری از این شیرینکنندهها در مقادیر کم آنقدر قوی هستند که با زایلیتول یا اریتریتول مخلوط میشوند تا حجمشان افزایش یابد و یک بسته را پر کنند.
هدریک گفت با توجه به این سردرگمی در برچسب، محققان به طور فزایندهای از اصطلاح “شیرینکنندههای غیرقندی” استفاده میکنند.
خطرات قندهای افزوده برای سلامتی
البته، قند یکی از مهمترین مشکلات بهداشت عمومی کشور است. به خصوص در نوشابه و آبمیوه، قند اضافی به اپیدمی چاقی دامن میزند و به بیماریهای قلبی، بیماری کبد، سرطان و دیابت کمک میکند.
با این حال، پرلمن، متخصص گوارش میامی، گفت که تفاوت زیادی بین قندهای فرآوری شده و غلیظ مانند شربت ذرت با فروکتوز بالا و قندهای طبیعی موجود در میوهها وجود دارد. قندهای فرآوری شده بسیار اعتیادآور هستند.
او گفت: “هر چیزی که شربت ذرت با فروکتوز بالا داشته باشد، همان مراکز پاداش را در مغز ما تحریک میکند که کوکائین و هروئین.” “قندهای طبیعی میوه در بدن متفاوت عمل میکنند.”
کارشناسان معتقدند که بدنامی شکر، بیشتر به میزان مصرف آن توسط مردم مربوط میشود تا هر ویژگی ذاتاً بد آن.
مظفریان گفت: «شکر افزوده، ظرافتهای خاص خود را دارد. وقتی سعی میکنید آن ظرافت بسیار واقعی را در نظر بگیرید و آن را به یک پیام ساده تبدیل کنید، صنعت، مصرفکنندگان را گمراه میکند که غذاها «خوب نیستند».
او گفت که کمی شکر افزوده در غذاهای سالم دیگر – مانند غلات سبوسدار با شیرینی کم – معمولاً اشکالی ندارد.
او استدلال کرد: «مضرات این شیرینکنندههای غیرقندی مختلف، بسیار کمتر از حد واقعی و مضرات مقادیر کم شکر افزوده بیش از حد مورد تأکید قرار گرفته است.»
جایگزینهای قند برای کودکان؟
دستورالعملهای غذایی دولت ایالات متحده برای آمریکاییها توصیه میکند که هر فرد بالای ۲ سال، کمتر از ۱۰٪ از کالری روزانه خود را از قند افزوده یا معادل تقریباً ۱۲ قاشق چایخوری قند افزوده مصرف کند. در واقع، از سال ۲۰۱۸، مردم ایالات متحده، از جمله کودکان، به طور متوسط حدود ۱۷ قاشق چایخوری قند افزوده در روز مصرف میکردند.
اخیراً، وزارت کشاورزی ایالات متحده قانون جدیدی را برای محدود کردن قندهای افزوده در ناهار مدارس دولتی اجرا کرد. مایکل گوران، استاد طب اطفال در دانشکده پزشکی کک دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، گفت که نگران است که مدارس برای رعایت قوانین جدید، غذاهای شیرین را با غذاهای شیرینشده مصنوعی جایگزین کنند.
او گفت: «این تصور عمومی وجود دارد که این شیرینکنندهها جایگزینهای بیخطری هستند، اما اگر به طور گسترده برای کودکان اعمال شوند، متأسفانه فکر میکنم بسیار خطرناک است.»
مظفریان گفت که با توجه به سطح فعلی شکر افزوده، پس از اجرایی شدن قانون جدید، استفاده از اکثر ماستها در وعدههای غذایی مدارس دیگر مجاز نخواهد بود.
مظفریان گفت: «این ماستها کمی بالاتر از حد مجاز جدید هستند، بنابراین احتمالاً این ماستها اکنون با مجموعهای از شیرینکنندهها با اثرات نامشخص بر سلامتی تهیه میشوند.»
پرلمن گفت، در عین حال، به راحتی میتوان دید که آنها به طور کلی به سالمتر شدن جمعیت کمکی نکردهاند.
او گفت: «امروزه ما بیماریهای مزمن و دیابت بیشتری نسبت به گذشته داریم. این نشان میدهد که با وجود میلیاردها دلار ارزش صنعت رژیم غذایی، ما به وضوح در حال از دست دادن توپ هستیم.»
کارشناسان نتیجه گرفتند که مجموعهای گیجکننده از تحقیقات محدود، همراه با عدم شفافیت در برچسبهای مواد غذایی، مصرفکنندگان را در موقعیت سختی برای انتخاب سالمترین گزینهها قرار میدهد.
همه در مورد بهترین راهحل توافق داشتند:
تا جایی که میتوانید غذاهای کامل و فرآوری نشده بخورید. هرچه غذایی کمتر فرآوری شده باشد، احتمال کمتری دارد که مملو از قندهای اضافه یا شیرینکنندههای غیرقندی باشد.
گوران گفت: «اگر میتوانستم بین خوردن یک کلوچهی آماده با شیرینکنندههای زیاد، یک کلوچهی آماده با میوهی مانک یا یک کلوچهی خانگی با شکر یکی را انتخاب کنم، کلوچهی خانگی را انتخاب میکردم. هنوز هم میتوانید از کلوچه لذت ببرید، اما شاید بهتر باشد کمی شکر کمتری به آن اضافه کنید.»
منابع
این مقاله با کمک هوش مصنوعی و با تحلیل و ویرایش کارشناسان ما نوشته شده است.
https://blog.nemours.org/2019/07/are-artificial-sweeteners-safe-for-kids/